Rok 2026 przyniesie organizacjom pozarządowym wiele istotnych zmian prawnych. Dotyczą one m.in. podatków, zatrudnienia, cyfryzacji oraz korzystania ze sztucznej inteligencji. Część przepisów już obowiązuje, inne są na etapie prac legislacyjnych, ale warto przygotować się na nie z wyprzedzeniem.

Zmiany podatkowe

Od 2026 roku wzrośnie limit zwolnienia podmiotowego z VAT (podatku od towarów i usług) – z 200 tys. zł do 240 tys. zł rocznie. Oznacza to, że organizacje, które w 2025 r. przekroczyły dotychczasowy próg 200 tys. zł, ale nie osiągnęły 240 tys. zł, będą mogły od 2026 r. ponownie korzystać ze zwolnienia z VAT.

Nowelizacja ustawy o podatku od spadków i darowizn, obowiązująca od 7 stycznia 2026 r., wprowadza jasne określenie momentu powstania obowiązku podatkowego przy dziedziczeniu. Będzie on liczony dopiero od:

• uprawomocnienia się postanowienia sądu o nabyciu spadku,
•  sporządzenia aktu poświadczenia dziedziczenia,
• wydania europejskiego poświadczenia spadkowego.

Dodatkowo wprowadzono możliwość przywrócenia 6-miesięcznego terminu na zgłoszenie nabycia spadku lub darowizny, obejmującego także terminy biegnące przed wejściem w życie ustawy.

Od 1 lutego 2026 r. niektóre NGO (organizacje pozarządowe, ang. Non-Governmental Organizations) będą musiały odbierać faktury przez KSeF (Krajowy System e-Faktur). Od 1 kwietnia 2026 r. większość organizacji będzie zobowiązana do wystawiania faktur w systemie, a od 1 stycznia 2027 r. obowiązek obejmie także najmniejsze podmioty. Każda faktura musi przejść przez system, aby została uznana za prawidłowo wystawioną.

Nowe obowiązki przy korzystaniu z AI

Nowe regulacje obejmują wszystkie organizacje pozarządowe, które korzystają z narzędzi opartych na sztucznej inteligencji, takich jak chatboty, generatory treści czy systemy automatyzujące procesy. Kluczową datą jest 2 sierpnia 2026 r., kiedy ma zacząć obowiązywać większość przepisów unijnego rozporządzenia AI Act (Artificial Intelligence Act – rozporządzenie UE w sprawie sztucznej inteligencji). Część regulacji weszła już w życie w 2025 r., a trwają prace nad przesunięciem stosowania najbardziej wymagających obowiązków na 2027 r.

Organizacje korzystające z gotowych narzędzi AI są traktowane jako tzw. podmioty stosujące (deployers) i odpowiadają za sposób wykorzystania tych systemów. Do najważniejszych obowiązków należą:

•  Zapewnienie przejrzystości – odbiorca musi wiedzieć, że ma do czynienia z AI lub treścią wygenerowaną automatycznie.
• Zakaz określonych praktyk – nie wolno stosować systemów manipulujących zachowaniem ludzi, wykorzystujących osoby wrażliwe ani stosować tzw. scoringu społecznego.

• Nadzór ludzki nad systemami wysokiego ryzyka – organizacja ponosi odpowiedzialność m.in. za ewentualną dyskryminację wynikającą z działania algorytmów.
• Szkolenia i podnoszenie kompetencji zespołu (AI literacy) – osoby korzystające z AI muszą znać zasady działania narzędzi i potencjalne ryzyka.

Za naruszenie przepisów grożą wysokie kary finansowe – do 35 mln euro lub 7% rocznego obrotu, a niezależnie od tego możliwa jest również odpowiedzialność cywilna wobec osób poszkodowanych.

Polska ustawa o AI i pakiet Digital Omnibus

W pierwszej połowie 2026 r. planowane jest uchwalenie krajowej ustawy wdrażającej AI Act, w tym powołanie nowego organu nadzorczego odpowiedzialnego za rozwój i bezpieczeństwo sztucznej inteligencji.

Równolegle Komisja Europejska pracuje nad pakietem Digital Omnibus, którego celem jest uproszczenie przepisów cyfrowych, m.in.:

•  doprecyzowanie i uproszczenie RODO,
• ujednolicenie przepisów dotyczących danych,
•  uproszczenie zgłaszania incydentów cyberbezpieczeństwa,
• ograniczenie obciążeń administracyjnych, zwłaszcza dla mniejszych podmiotów.

Planowane zmiany w prawie pracy

Projekt nowelizacji Kodeksu pracy zakłada zmianę definicji mobbingu – kluczowe znaczenie będzie miała uporczywość i intensywność działań, a nie ich długotrwałość. Odpowiedzialność może dotyczyć także osób nakłaniających do mobbingu.

Państwowa Inspekcja Pracy otrzyma możliwość samodzielnego uznania umowy cywilnoprawnej za umowę o pracę, jeśli sposób wykonywania pracy wskazuje na stosunek pracy (np. podporządkowanie, stałe miejsce i czas pracy).

Nowości w prawie pracy 2026 obejmują również:

• nowe stawki płacy minimalnej i godzinowej (4806 zł brutto, 31,40 zł/h),
• zmianę zasad liczenia stażu pracy, uwzględniającą okresy umów zlecenia i prowadzenia działalności gospodarczej,
• jawność wynagrodzeń i neutralność nazw stanowisk w rekrutacji, co ma zwiększyć przejrzystość i równość w miejscu pracy.

Zmiany dotyczące wolontariatu i finansowania

Trwają prace nad nowelizacją ustawy o wolontariacie, które wprowadzą kilka istotnych zmian dla organizacji pozarządowych. Planowane jest m.in. likwidacja Funduszu Wsparcia OPP (Organizacji Pożytku Publicznego) i utworzenie nowego funduszu zarządzanego przez NIW-CRSO (Narodowy Instytut Wolności – Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego). Ponadto przewidziano uproszczenia w konkursach grantowych, w tym zniesienie obowiązku wkładu własnego w wybranych programach, a także ułatwienia w obsłudze małych grantów i uproszczenie procedur administracyjnych.

Co warto zrobić już teraz?

Organizacje pozarządowe powinny już teraz dokładnie przyjrzeć się zasadom zatrudnienia i wynagrodzeń oraz przygotować się do nowych obowiązków cyfrowych, takich jak e-Doręczenia (system umożliwiający przesyłanie dokumentów urzędowych drogą elektroniczną) i KSeF. Ważne jest również zweryfikowanie statutów i dokumentów wewnętrznych, aby były zgodne z aktualnymi przepisami.

Warto zidentyfikować narzędzia oparte na sztucznej inteligencji wykorzystywane w organizacji i rozpocząć szkolenia zespołu w zakresie AI literacy. Dodatkowo organizacje powinny rozważyć korzystanie z UEPiK (Uproszczona Ewidencja Przychodów i Kosztów) dla podmiotów o rocznych przychodach do 2 mln zł. Równolegle należy na bieżąco monitorować zmiany w prawie, szczególnie w zakresie AI Act, pakietu Digital Omnibus oraz prawa podatkowego.

Wczesne i świadome przygotowanie do nowych regulacji pozwoli ograniczyć ryzyka prawne, finansowe i organizacyjne oraz zapewnić stabilne funkcjonowanie organizacji w zmieniającym się otoczeniu prawnym.

fot. Envato (ilustracyjne)